Vroeger dacht ik dat vrijheid het belangrijkste in het leven was. Mettertijd heb ik me gerealiseerd dat het gevoel erbij te horen net zo belangrijk is
Slim, gepassioneerd en behoorlijk pittig wanneer hij vindt dat iets niet klopt, is Alex representatief voor die jonge generatie vluchtelingen uit het Midden-Oosten die zich inzetten om het verschil te maken op de plek die zij nu hun thuis noemen. We ontmoetten hem op een milde vrijdagavond in november om te praten over zijn leven in Nederland en over de barre tocht van Damascus naar Amsterdam die hij op 16-jarige leeftijd in z’n eentje ondernam. Alex is momenteel student Europese Studies aan de Universiteit van Amsterdam en ambassadeur voor Pride & Sport. Hij identificeert zich als een queer feministische vluchteling. Hij ontsnapte aan het door oorlog verscheurde Syrië in 2015. Hij is een van de vele niet-begeleide minderjarigen die de afgelopen jaren hun weg naar Europa hebben gevonden. Volgens een recent EU-rapport waren er 129630 kinderen asielzoekers in de Unie in 2020, terwijl van 2010 tot 2020 niet-begeleide minderjarigen gemiddeld 15,4% uitmaakten van het totale aantal eerste asielaanvragers.
‘Ik nam de beslissing om naar Europa te vertrekken zodra ik klaar was met het schooljaar’, vertelt hij. Op dat moment was Alex’ leven als homoseksuele tiener in Syrië ondraaglijk geworden. Hij werd herhaaldelijk lastiggevallen vanwege de manier waarop hij sprak en zich gedroeg. ‘Mijn ouders probeerden me te dwingen testosteron te slikken. Een keer werd ik zelfs ontvoerd door een groep van het Vrije Syrische Leger. Ik werd in een auto gedwongen en bedreigd met een pistool. Ze probeerden mijn familie een lesje te leren omdat mijn vader een legergeneraal was onder Assad.’ Alex besefte dat hij zo snel mogelijk weg moest uit Syrië. Hij wist wat geld bij elkaar te sprokkelen en bereikte Turkije, waar hij een aantal mensen betaalde om hem per boot naar Griekenland te brengen. ‘Tijdens onze eerste poging om de zee over te steken, begon de politie op ons te schieten. Dus moesten we terug naar Turkije en ons verstoppen in de bergen. Na 12 uur wachten probeerden we het opnieuw. Deze keer slaagden we erin de Griekse kust te bereiken.’ Alex reisde uiteindelijk naar Duitsland, waar hij tien maanden verbleef voordat hij naar Nederland kwam en asiel aanvroeg.
HET GEVOEL NIET GEHOORD TE WORDEN
Alex heeft geen fijne herinneringen aan deze periode. ‘In het opvangcentrum voor vluchtelingen (AZC) in Ter Apel werd ik behandeld als een terrorist. Ze fouilleerden me en namen me al mijn spullen af.’ Hij kreeg er ook te maken met seksuele intimidatie en pesterijen. ‘Het melden van deze incidenten bij de bewakers leidde tot niets. Ze leken er niet veel om te geven.’ Als niet-begeleide minderjarige kreeg Alex een wettelijke voogd toegewezen via NIDOS, de Kinderbescherming. Dit was een van de donkerste periodes voor hem. Tijdens ons interview vertelde hij over een bijzonder voorval. Die zomer wilde Alex voor het eerst naar Amsterdam voor zijn eerste Pride: ‘Het moest een speciale gelegenheid zijn. Ik had Syrië immers verlaten om eindelijk vrij te zijn om mezelf te zijn en om andere mensen zoals ik te ontmoeten. Maar mijn voogd liet me niet gaan. Ze zei dat ik te jong was om naar een Pride parade te gaan en dat sommige mannen misbruik van me zouden kunnen maken. Het kwam niet bij haar op dat ik, omdat ik als alleenstaande minderjarige naar Europa was gekomen, al veel grotere risico’s genomen had dan alle risico’s die ik bij een Pride-parade zou hebben gelopen.’
Alex kreeg uiteindelijk een pleeggezin toegewezen om bij te wonen. Hij keek ernaar uit om eindelijk een thuis te hebben en bij mensen te zijn die hem zouden helpen zich minder eenzaam te voelen. Het liep anders dan hij had verwacht: ‘Deze mensen waren nooit thuis. Als ze terugkwamen van hun werk, spraken ze nauwelijks met me, alsof ik niet bestond. Ik voelde me erg eenzaam.’ Na een maand kon Alex deze woonsituatie niet meer aan en vertelde hij zijn gastheren dat hij wilde verhuizen. ‘De vader werd heel boos op me. Hij zei dat ik ondankbaar was.’
Alex werd uiteindelijk overgeplaatst naar een internaat in Almere van de Raad voor de Kinderbescherming. ‘Homofobie was er genoeg op de school. Maar toen ik het verbale en fysieke misbruik dat ik kreeg meldde bij het personeel van het huis, zeiden ze alleen maar dat ik “normaal moest doen” om de andere leerlingen niet te provoceren.’ Gelukkig kon Alex na een paar maanden verhuizen naar een Montessorischool in Amsterdam. Deze verhuizing - herinnert Alex zich - was een echte levensredder. ‘Deze school was veel beter voor mij. Buiten de school werd er wel gepest. Maar een paar dappere meiden van de school namen het voor me op. Het was geweldig om me beschermd te voelen en bij hen veilig te zijn.’
EEN GEMEENSCHAP VINDEN
Toen Alex 18 werd, kon hij eindelijk op zichzelf gaan wonen. In Amsterdam maakte hij vrienden en vond hij de gemeenschap waar hij zo naar verlangde. ‘Vroeger dacht ik dat vrijheid het belangrijkste in het leven was. Na verloop van tijd besefte ik dat het gevoel erbij te horen net zo belangrijk is. Het leven in Amsterdam geeft me dat gevoel.’
Als iemand die 7 Europese talen spreekt, voelde het als de juiste beslissing om Europese Studies aan UVA te gaan studeren: ‘Ik voel me heel Europees. Ik zie de EU als een grote verdediger van vrijheden die in andere delen van de wereld aan mensen worden ontzegd. Ik studeer Europees recht en politieke wetenschappen omdat ik op een dag voor de Europese Unie zou willen werken of in een andere diplomatieke functie”. Alex is van mening dat de EU verre van perfect is: “Ik wil werken aan de verbetering ervan. Ik vind dat de manier waarop de EU omgaat met migratie, asiel en mensenrechten achterblijft bij de idealen die zij uitdraagt.” Denkt Alex aan een Europa zonder grenzen? Of minder wrede grenzen? Misschien.
Het zou te simplistisch zijn om te zeggen dat Alex “iets terug wil doen” voor de plek waar hij nu woont. De homofobie die hij in Nederland regelmatig ervaart, is soms ontmoedigend. Maar Alex is niet het soort man dat snel opgeeft. Hij vertelt ons dat hij graag een samenleving zou zien waarin mensen leren luisteren naar degenen die naar de marge worden gedrukt en stemloos worden gehouden: “Vraag jezelf eens af wie deze mensen zijn en waarom hun stem niet veel wordt gehoord. Je kunt veel leren door zorgvuldig naar hen te luisteren.” Terwijl we afscheid nemen van Alex, kunnen we het niet helpen te denken hoe wijs deze man is. We kunnen het niet helpen ook te denken aan de vluchtelingen die niet het geluk hebben dezelfde opleiding en talenkennis te hebben als hij. Dit zijn mensen die moeite hebben om gehoord te worden, zoals Alex ons in herinnering brengt. Het is wellicht ook voor deze mensen dat deze briljante man vecht.
Interviews en tekst: Sergio Rigoletto en Elias Karam
Vertaald naar het Nederlands: Peter Cozijn